Kanał RSS
Zamknij
00baner 01baner 02baner 03baner 04baner 05baner 06baner 07baner 08baner 09baner 10baner 11baner 12baner 13baner 14baner 15baner 16baner 17baner 18baner 19baner 20baner

Historia miejscowości w Gminie Kowala

 

1. Augustów

 

Wieś powstała na początku XIX w. z części dóbr ziemskich Kosów Mniejszy. Jej nazwa pochodzi od imienia August. Na mapie Królestwa Polskiego z 1839 r. umieszczono osadę o nazwie Kolonia Augustów. W 1864 r. Augustów włączono do gminy Kowala. W 1866 r. ziemia folwarczna we wsi, licząca 163 morgi, została podzielona między 10 gospodarstw rolnych. W 1900 r. wieś liczyła zaledwie 8 domów i 71 mieszkańców. Obszar wsi wynosił 180 mórg ziemi. W 1921 r. w Augustowie było 27 domów mieszkalnych.

 

2. Bardzice

 

Pierwsze informacje o tej miejscowości Barzyce pochodzą 1418 r. Nazwa wsi wywodzi się od staropolskiego imienia "Barz", "Barzy". Kolejna wzmianka o tej miejscowości pochodzi z 1452 r. Bardzice były prywatną wsią należącą do drobnej szlachty. Ród rycerski mieszkający w Bardzicach przyjął w XVI w. nazwisko Barzyckich, Spis informuje o Stanisławie i Andrzeju Barzyckich, którzy posiadali półtora łana ziemi. Pozostała część Bardzic (pół łana) należała do Stanisława Strykowskiego. Po Barzyckich wieś stała się własnością Gęborowskich. W 1662 r. właścicielem wsi był Wojciech Rudzki, a w XVIII w. przedstawiciele możnego rodu Denchoffuw. Na przełomie XVIII i XIX w. Bardzice stały się własnością Tymińskich. W 1827 r. wieś liczyła 18 domów mieszkalnych i 130 mieszkańców. W 1864 Bardzice weszły w skład gminy Gębarzew, tu znajdowała się siedziba urzędu gminy. Ziemia folwarczna we wsi została w części rozparcelowana i powstała wtedy wieś o nazwie Kolonia Bardzice, licząca w 1921 r. 41 domów. Bardzice wieś liczyły w tym czasie 13 budynków mieszkalnych. Ostatnim właścicielem ziemskim w Bardzicach był Jan Gajewski, do którego należał również majątek Chomentów Socha. W latach 1955-1956 do Bardzic przeniesiono wraz z wyposażeniem modrzewiowy kościół z Białobrzegów. Jest on wpisany w rejestrze zabytków. Kościół został wzniesiony w latach 1771-1773 w Białobrzegach z fundacji Pawła Boskiego podkomorzego Czerskiego.

 

3. Dąbrówka Zabłotnia

 

Wieś powstała w XIV w. Zapiski herbowe z 1377 informują o Piotrze z Dąbrówki pisarzu Ziemskim sandomierskim. Piotr z Dąbrówki pieczętował się herbem Nieczuja. W 1416 wieś należała do braci: Stanisława i Marcisza. Kolejnymi znanymi dziedzicami wsi byli: Mikołaj, Jakub, Paweł i Prokop herbu Nieczuja, wymienia się ich w latach 1422-1444. Mikołaj Serafin w 1410 r. został ławnikiem krakowskim a w 1444 r. wójtem Przemyśla.. Po śmierci Mikołaja Serafina w 1449 r. dział ziemi w Dąbrówce objął jego syn Piotr. Nazwa tej miejscowości wywodzi się od słowa "dąbrowa" czyli słowa oznaczającego las sosnowy oraz od słowa "nabłotny" czyli miejsca leżącego "za błotem". Wzmianki źródłowe z XVI w. różnie zapisują nazwę miejscowości. W 1516 r. było to Zablotna Dambrowska a w 1529 Dabrowska Zablothna. W końcu XV w. notowany jest Andrzej herbu Nieczuja dziedzic Dąbrówki. Potomkowie Andrzeja dziedzicząc wieś przyjęli nazwisko Dąbrowscy od nazwy rodowej wsi. W 1508 r. dziedzicem wsi był Jakub Dąbrowski, a spis z 1569 r. przekazuje, że właścicielem wsi byli: Andrzej Dąbrowski oraz Stanisław i Katarzyna Dąbrowscy. W 1594 r. właściciel jednej z części Dąbrówki, Mikołaj syn Jana sprzedał swoją część szlachcicowi o nazwisku Kozioł. Druga część wsi należała nadal do Dąbrowskich herbu Nieczuja ale nie odgrywali oni już takiej roli jak ich przodkowie. Ostatnim znanym Dąbrowskim z Dąbrówki był Mikołaj Kazimierz. Niedługo później cala Dąbrówka dostała się w ręce możnego rodu Parysów z Mazowsza. Potem, tak jak wiele wsi w okolicy, Dąbrówka Zabłotnia należała do Piaseckich i Rudzkich, a w końcu XVIII w. do Czermińskich. W 1827 r. we wsi naliczono 15 domów mieszkalnych i 109 mieszkańców. Majątek ziemski Dąbrówka Zabłotnia obejmował w pierwszej połowie XIX w. folwarki Dąbrówka i Helenów, liczył 645 mórg obszaru. W majątku były dwa budynki murowane i 10 drewnianych. Były tu pokłady wapienia, które tu eksploatowano i przerabiano przy pomocy piecy wapiennych. W drugiej połowie XIX w. majątek Dąbrówka Zabłotnia został rozparcelowany między chłopów. Mieszkańcom Dąbrówki Zabłotniej wyznaczono 18 działek rolniczych na 137 morgach ziemi a mieszkańcom Helenowa 9 działek rolniczych na 170 morgach ziemi. Pozostała część ziemi folwarcznej w Dąbrówce została sprzedana kolonistom. Dąbrówka Zabłotnia należała od 1864 r. do gminy Kowala. Według spisu z 1921 r. Dąbrówka Zabłotnia wieś liczyła 30 budynków mieszkalnych a Dąbrówka Zabłotnia Kolonia liczyła 23 domy mieszkalne. W skład sołectwa wchodzi przysiółek Załawie, osada powstała w drugiej połowie XIX w. na obszarze jednego z okolicznych folwarków. Załawie istniało na pewno w 1884 r., gdy zostało wymienione wśród wsi należących do gminy Kowala. W 1921 r. było tu 10 domów mieszkalnych.

 

4. Grabina

 

Osada powstała w drugiej połowie XIX w. Jej nazwa pochodzi od nazwy gatunku drzewa "grab". W 1881 r. wieś liczyła 8 domów i 60 mieszkańców. Obszar wsi wynosił 236 mórg ziemi. W 1921 r. było tu 13 budynków mieszkalnych. Miejscowość Bukowiec wchodząca w skład sołectwa Grabina to jedna ze starszych osad w okolicy. Po 1864 r. należała do gminy Gębarzew. W 1921 r. liczyła 22 domy. Drugi przysiółek Grabiny – Osiek powstał na przełomie XIX i XX w. W 1921 r. liczył 7 domów.

 

5. Huta Mazowszańska

 

Osada powstała na gruntach pobliskiej wsi Mazowszany. Jeszcze w pierwszej połowie XIX w. na miejscu obecnej wsi rozciągały się duże kompleksy leśne. Była tu karczma na skrzyżowaniu traktów. Wieś powstała w połowie XIX w. z inicjatywy właścicieli Mazowszan. Być może podejmowano tu hutnictwa szkła, podobnie jak we wsi Huta Skaryszewska. W połowie lat osiemdziesiątych XIX w. wieś liczyła 24 domy i 158 mieszkańców. W czasie spisu powszechnego 1921 r. we wsi naliczono 31 budynków mieszkalnych.

 

6. Kończyce – Kolonia

Wieś Kończyce ma długą historię, sięgającą początku XV w. Kończyce Kolonia powstała dużo później, dopiero w drugiej połowie XIX w. na gruntach dworskich wsi Kończyce. Część ziemi dworskiej została sprzedana kolonistom i w ten sposób powstała nowa osada o nazwie Kończyce Kolonia. W 1921 r. miejscowość Kończyce – Kolonia liczyła 30 domów.

 

7. Kosów

 

Pierwsza wzmianka o wsi Cossow pochodzi z 1395 r. Nazwa wsi Kosów pochodzi albo od słowa "kosa" czyli narzędzia służącego do koszenia zboża albo od nazwy ptaka "kos". W 1413 r. Małgorzata żona Piotra z Tułkowic odstąpiła część Kosowa swoim braciom. Następne wzmianki o tej miejscowości pochodzą z 1415 r. Cossow i 1450 r. Koszow. Wspomniany wyżej Piotr z Tułkowic zwany też Pietraszem był pierwszym znanym właścicielem Kosowa. Od niego bierze swój początek ród Kosowskich herbu Abdank. Kolejnym właścicielem wsi był Andrzej z Kosowa odnotowany w 1417 r. W połowie XV w. właścicielem wsi był Jan Kosowa, który wyjednał u króla Kazimierza Jagiellończyka przywilej lokacji wsi na prawie magdeburskim. Wieś zyskała samorząd wiejski i nowe warunki gospodarczego rozwoju. W drugiej połowie XV dziedzicem był Andrzej Kosowski. W XV w. Kossowcy założyli nowe wsie: Rożki i Kosów Mniejszy. Według spisu z 1508 r. właścicielem Kosowa Małego był Jakub z Kosowa. Właścicielem połowy wsi by Piotr Kossowski, jego część liczyła 1 łan ziemi. Drugą część wsi posiadał Piotr Skarbek. W XVIII w. obydwie części wsi przyjęło się nazywać Kosów Większy i Kosów Mniejszy.

 

Kosów Mniejszy

 

Kosów Mniejszy w pierwszej połowie XVIII w. był w posiadaniu rodziny Błońskich herbu Nałęcz. Właścicielem wsi był wtedy Maciej Błoński podczaszy drohicki. Jego syn Filip Błoński porucznik kawalerii narodowej, był dziedzicem wsi w końcu XVIII w. Kolejny z rodu Piotr Błoński, dziedziczył Kosów Mniejszy w pierwszej połowie XIX w. Kosów mniejszy w 1827 r. liczył 10 domów i 78 mieszkańców. Po 1864 r. majątek Kosów Mniejszy uległ całkowitej parcelacji. Na część ziemi dawnego folwarku powstały gospodarstwa rolne kolonistów. W 1882 r. we wsi stało 14 domów a mieszkało w nich 154 mieszkańców. Obszar wsi wynosił 229 mórg ziemi zamiast 36 mórg zajmowały grunty należące do kolonistów. Kosów Mniejszy należał do Gminy i parafii Kowala. Według spisu z 1921 r. w Kosowie Mniejszym, Kosowie Większym i Kolonii Kosów było 26 budynków mieszkalnych.

 

Kosów Większy

 

W 1508 r. dziedzicem Kosowa Dużego był Mikołaj z Kosowa. W 1569 r. wieś należała do Katarzyny Tuszowskiej. W XVII i XVIII w. Kosów Większy często zmieniał właścicieli. W. 1789 r. należał do Michała Dłużewskiego. W 1827 r. wieś liczyła 15 domów mieszkalnych i 103 mieszkańców. Po Dłużewskich, na początku XIX w., właścicielami folwarku zostali Zabierzowscy. W drugiej połowie XIX w. dziedzicami folwarku zostali Niecieccy herbu Poraj. Właścicielem Kosowa Większego od początku XX w. był Ludwik Nieciecki, hodowca koni rasy anglo-arabskiej. Współwłaścicielem folwarku był też Stanisław Nieciecki, który w 1945 r. wyjechał do Stanów Zjednoczonych. Według spisu z 1921 r. w Kosowie Mniejszym, Kosowie Większym i Kolonii Kosów naliczono 26 budynków mieszkalnych. Obecnie Kosów Mniejszy i Kosów Większy stanowią jedną miejscowość o nazwie Kosów. W Kosowie zachowały się ruiny dworu Niecieckich zbudowanego w XIX w. w stylu klasycystycznym. Obok dworu znajduje się park.

   

8. Kotarwice

 

Początki wsi sięgają pierwszej połowy XVI w. Wzmianka o tej miejscowości pojawia się w 1529 r. Wieś zapisano pod nazwą Kotarbycze. Nazwa ta pochodzi od staropolskiego słowa "kotarba", oznaczającego roślinę znaną dziś jako czeremcha. Kotarwice należały do parafii staroradomskiej, była to prywatna własność szlachecka. Miejscowy ród rycerski, przyjął nazwisko Kotarwicki. Kotarwice były niewielką osadą i zapewne po zniszczeniach wojen szwedzkich z połowy XVII w. wieś została zupełnie opuszczona, a jej teren został przyłączony do pobliskich Mazowszan. Na terenie obecnych Kotarwic nie było żadnych stałych mieszkańców, był tu tylko folwark ziemski należący do dóbr szlacheckich Mazowszany. W połowie XVIII w. wieś należała do rodu Popielów. W początkach XIX w. Kotarwice ponownie zaczęły być wsią a nie tylko folwarkiem. Według danych na rok 1818 we wsi mieszkało już 40 osób. Folwark Kotarwice należał do spadkobierców Popielów. W 1864 r. wieś włączono do gminy Kowala. Po uwłaszczeniu po 1864 r. ziemia uprawiana przez chłopów z Kotarwic została im przekazana na własność, było to 117 mórg. Pozostała ziemia stanowiąca poprzednio folwark szlachecki została rozparcelowana między kolonistów. W ten właśnie sposób powstała wieś Kotarwice Kolonia. W 1883 r. we wsi i kolonii Kotarwice w sumie było 25 domów i 227 mieszkańców. Według spisu powszechnego z 1921 r. Kotarwice liczyły 14 domów mieszkalnych a Kotarwice Kolonia 31 domów mieszkalnych.

 

9. Kowala

 

Według legend wieś Kowala miała istnieć już w XI w. Znajdował się tu podobno kościół pod wezwaniem św. Wojciecha, poświęcony przez św. Stanisława (zm.1079). Jednak te przekazy nie znajdują potwierdzenia w źródłach. Pierwszą pewną wzmianką o Kowali jest zapis z kościelnych spisów podatkowych z lat 1325-1327. Tam po raz pierwszy pojawia się nazwa wsi Chowale. W tym czasie istniał już w Kowali kościół pod wezwaniem św. Wojciecha. Ten kościół stał w dużej odległości od obecnej świątyni na wzgórzu w pobliżu łąk. Była to drewniana świątynia. W kronikach Długosza (1470-1480) pojawia się już nazwa Cowalya Sthępoczina. W tym samym czasie istniała już w parafii Wolanów osada o nazwie Kowala Duszocina pochodząca od nazwiska rycerza Pakosza Duszota. Ów rycerz był w tym czasie właścicielem obydwu Kowali. Dla odróżnienia tych dwóch miejscowości już w XV w. nazwano Kowalę - Stępociną. Nazwa według językoznawców pochodzi od nazwy osobowej "Stępota". Pochodzącą od słowa stąpać. W końcu XV w. Kowala stała się własnością Pawła herbu Bogoria. Po nim wieś przechodzi na własność rodu Łodziów. Łodziowie herbu Łodzia pochodzili z powiatu kościańskiego w Wielkopolsce. Według spisu podatkowego z 1569 r. Kowala liczyła 3 łany obszaru. Wieś zamieszkiwało zapewne 6 kmieci, na pewno zaś mieszkali zagrodnicy w liczbie 6 oraz jeden komornik. W tym czasie Kowala była własnością Anny Łodziny wdowy po Mikołaju Łodzi. Kolejnymi właścicielami wsi były dzieci Mikołaja i Anny Łodziów, wymienieni w spisach z lat 1586-1594. W drugiej połowie XVII w. wieś stała się własnością Piaseckich a następnie Kamienieckich. Kowala nie stała się w tym czasie "gniazdem" rodowym żadnego z rodów dlatego dosyć często zmieniała właścicieli. W początkach XVI w. w Kowali powstała szkoła parafialna. W początkach XVIII w. przy parafii w Kowali powstał szpital, który przetrwał do poł. XVIII w. W 1606 r. na polach pomiędzy Kowalą a Guzowem rozegrała się bitwa między wojskami rokoszowymi Mikołaja Zebrzydowskiego wojewody krakowskiego a armią koronną pod wodzą króla Zygmunta III, w której wojsko królewskie rozbiło rokoszan. W początkach XVIII po Kamienickich dziedzicami Kowali zostali w. Gozdzcy, zwani też Gojskimi herbu Doliwa. Właścicielem Kowali był Franciszek Gozdzki kasztelan sochaczewski, po jego śmierci Kowala i inne posiadłości ziemskie przeszły na własność Bernarda Gozdzkiego, kuchmistrza wielkiego koronnego i starosty mukanowskiego. Kolejnym dziedzicem wsi został Andrzej Mokronowski (1713-1784), marszałek sejmu konfederackiego 1776 r. wojewoda mazowiecki 1781 r. Mokronowski wymieniany jest jako dobroczyńca parafii w 1781 r. W 1784 r. Kowalę oraz Rudę Wielką kupił Jan Rogowski herbu Jastrzębiec szambelan królewski, porucznik wojsk polskich. Rogowski przystąpił do budowy nowej świątyni w Kowali, która już w 1790 r został konsekrowana. Niestety kilka lat później w 1794 r. nowo powstały kościół spłonął od uderzenia pioruna. Niezrażony zniszczeniem kościoła Jan Rogowski rozpoczął budowę, już w innym miejscu nowego kościoła tym razem murowanego. Według źródeł kościelnych Jan Rogowski zmarł w 1801 r., jednak spisy szlachty galicyjskiej (Galicja Zachodnia, zabór austriacki) wymieniają Jana Rogowskiego jako szlachcica w 1804 r. Pewne jest, że Rogowski nie ukończył budowy kościoła zrobił w 1806 r. to jego zięć Jan Nepomucen Jasiński mąż Eleonory z Rogowskich. Dnia 19 X 1806 r. nowa świątynia została konsekrowana przez biskupa Jana Kantego Lenczewskiego. Rok później, w 1807 r. zmarła żona Jana Rogowskiego. W kościele znajdują się płyty z epitafiami Jana Rogowskiego i jego żony. Kowala w I. poł. XIX w. należała do Jana Nepomucena Jasińskiego zięcia Jana Rogowskiego. Jan Nepomucen Jasiński zmarł w 1858 r. Jego jedynym potomkiem była córka Klementyna która wyszła za mąż za Józefa Deskura. Po śmierci Jana Jasieńskiego dziedziczką wsi została jego córka Klementyna Deskur wraz z mężem Józefem Deskurem. W czasie powstania styczniowego Deskurowie pomagali powstańcom o czym świadczą pamiętniki Stefana Brykczyńskiego, uczestnika bitwy pod Kowalą.Tuż po powstaniu Kowala jako dosyć duża parafialna osada na mocy ukazu carskiego z 1864 r. została siedzibą gminy. W 1883 r. w Kowali stało 35 domów mieszkalnych z 318 mieszkańcami. Obszar wsi to 900 mórg ziemi dworskiej i 364 morgi ziemi chłopskiej (włościańskiej). W gminie w tym czasie były dwie szkoły elementarne. Sąd pokoju dla gminy znajdował się w Wolanowie. Józef i Klementyna Deskurowie dochowali się dwóch córek i czterech synów. Jedna z ich córek, Maria wyszła za mąż za Bukowieckiego. Od Bukowieckich w 1903 r. majątek Kowala kupił wdowiec Władysław Kuźnicki (1854-1909). Jego żona Maria z Sulgostowskich zmarła w 1893 r. zostawiając dwóletnią córkę Marie Sylwie. Wychowaniem córki zajęła się babka mieszkająca w Radomiu. Maria Sylwia Kuźnicka kształciła się w Radomiu, angażowała się w licznych organizacjach społecznych, religijnych i politycznych. Gdy wybuchła I wojna światowa Maria Kuźnicka była w Sopocie. Jako poddana rosyjska była niepożądana na terenie Niemiec wydalona z Niemiec przez Szwecje wróciła do Radomia. W 1915 r. wraz z babką wyjechały do Kijowa. Maria Kuźnicka wróciła do Kowali w 1919 r. i objęła zarząd majątku. Rok później wyszła za mąż za Aleksandra Bronisława Colonne-Walewskiego. Maria z Kuźnickich Colonna-Walewska była znanym społecznikiem. Działała w oraganizacjach kobiecych, religijnych była przewodniczącą powiatowych władz Koła Gospodyń Wiejskich. Jej zaangażowanie i pomoc innych ludziom wynagrodzono w 1928 r. odznaczając ją medalem Dziesięciolecia Odzyskania Niepodległości. Warto też przybliżyć sylwetkę jej męża hrabiego Aleksandra Bronisława Colonny-Walewskiego herbu Kolumna. Urodził się w 1887 r. w Łopacinku w powiecie opatowskim. Ukończył gimnazjum w Radomiu następnie studiował w Moskwie, jednak po śmierci ojca w 1907 r. powrócił do kraju. W 1914 r. wcielono go do armii rosyjskiej. Walczył pod Mławą w VIII 1914 r.. Po kampanii 1914 r. skierowano go do szkoły wojskowej na Kaukazie. Po ukończeniu szkoły walczył na froncie kaukazkim. W 1918 r. został wzięty do niewoli przez bolszewików ale zdołał uciec i dostał się do polskich oddziałów operujących na Wschodzie. Jako kurier udał się do Warszawy, ukupowanej jeszcze przez Niemców. Po powrocie do kraju zamieszkał w Radomiu. Działał w Polskiej Organizacji Wojskowej a od XI 1918 r. organizował armię polska w rejonie Radomia. Liczne bitwy w których wziął udział, w czasie I wojny, spowodowały kontuzje i rany. Po wojnie był już człowiekiem schorowanym, inwalidą wojennym i nie wziął udziału w wojnie 1920 r.. Dnia 26 07 1920 r. ożenił się z właścicielką Kowali. Wspólnie z żoną brał czynny udział w organizacjach społecznych. Był zaangażowany w życie religijne parafii Kowala. Według spisu powszechnego z 1921 r. w Kowali mieszkło 212 osób w 66 domach mieszkalnych. Po wybuchu II wojny światowej już w dniach 7-8 września, Kowala została zajęta przez wojska niemieckie. Jednak w parku obok dworu jeszcze w październiku 1939 r. ukrywali się żołnierze polscy. Pomagali im Walewscy i mieszkańcy wsi. Druga wojna światowa w rejonie Kowali przebiegła dosyć spokojnie. Nie było tu pacyfikacji wsi, jakie dotknęły wiele wsi w regionie radomskim. Nie było też masowych wysiedleń jak w terenach nad rzeką Pilicą, gdzie organizowano wielkie lotnisko. Jednak Niemcy wybierali kontyngenty żywnościowe i niejednokrotnie dali się we znaki miejscowej ludności. Walewscy w miarę możliwości pomagali uciekinierom, partyzantom i mieszkańcom okolicznych wsi. We dworze Maria Sylwia Walewska zorganizowała tajne nauczanie. W początku lipca 1942 r. Walewscy otrzymali 48 godzin na opuszczenie dworu, który Niemcy przejęli w ramach Liegenschaft. Majątek został przejęty w zarząd niemiecki. W styczniu 1945 r. gminę Kowala wyzwoliły wojska radzieckie. Po wyzwoleniu majątek Walewskich uległ parcelacji. Walewscy musieli opuścić Kowalę, zamieszkali w Radomiu. Aleksander Walewski zmarł w 1946 r. w Radomiu. Maria Sylwia Walewska podjęła pracę jako nauczycielka i a później jako urzędniczka. Zmarła w 1980 r.

  

Kowala – Kolonia

 

Na gruntach tej osady istniała kiedyś wieś o nazwie Buraków, notowana już w XVI w. W 1569 r. wieś Borakow liczyła 1 łan ziemi, a mieszkało w niej 10 zagrodników. Spis z 1789 r. wymienia samodzielną wieś o nazwie Buraków. W tym czasie ta osada była własnością Czermińskich. Buraków odnajdujemy również na mapie z 1839 r. Z czasem osada znalazła się w składzie majątku Kowala, a jej nazwa zanikła.

 

Kowalówka

 

Osada o nazwie Kowalówka powstała w drugiej połowie XIX w. Był tu folwark należący do dóbr Kowala. W czasie uwłaszczenia w Kowalówce utworzono 7 gospodarstw rolnych na 60 morgach ziemi. W 1921 r. stało tu 10 domów.

10. Ludwinów

 

Dzieje Ludwinowa sięgają początku XIX w. Na mapie z 1839 r. zaznaczono osadę o nazwie Kolonia Ludwinów. Ludwinów związany był z dobrami szlacheckimi Kosów Mniejszy. Gdy w 1866 r. przeprowadzono parcelacje gruntów folwarku Kosów Mniejszy, w Ludwinowie utworzono 12 gospodarstw rolnych na 177 morgach ziemi. Według spisu powszechnego z 1921 r. we wsi stało 23 domy.

 

11. Maliszów

 

Pierwsza wzmianka o miejscowości Malyeschow pochodzi z lat 1470-1480. Właścicielem wsi był Jan Łabędź.. W początkach XVI w. właścicielami wsi był ród Chłochołów. Stanisław Chłochoł herbu Jastrzębiec, nie zbyt bogaty szlachcic z Maliszowa, ożenił się z Elżbietą Kochanowską córką sędziego grodzkiego radomskiego. Dzięki temu małżeństwu jego status znacznie wzrósł. Synem Stanisława i Elżbiety z Kochanowskich był Rafał Chłochol. Rafał Chłochol żył w tym samym czasie co Jan Kochanowski i właśnie rodzina Kochanowskich wspomogła swojego krewniaka, dzięki czemu stał się on oprócz Maliszowa, właścicielem kilku wsi. Kolejnym dziedzicem Maliszowa był syn Rafała, Franiszek Chłochoł. Maliszów obejmował wtedy półtora łana ziemi uprawnej. Na przełomie XVI i XVII w. Maliszów stał się własnością Podlodowskich. Kolejnymi właścicielam Maliszowa byli Piaseccy, następnie Rudzcy i Kochanowscy, którzy sprzedali Maliszów Oleśnickim. Po Oleśnickich dziedziczyli tu jeszcze Leżeńscy z Leżenic i Siedlewscy. Dla każdego z tych rodów Maliszów był tylko jedną z wielu wsi jaki dany rod posiadał i przy pierwszej okazji pozbywano się wsi na rzecz innego rodu. Zapewne w Maliszowie nie było nawet dworu szlacheckiego a tylko folwark ziemski. W końcu XVIII w. Maliszów, jak wiele wsi w okolicy kupił Jan Rogowski dziedzic Kowali i fundator kościoła w Kowali. Po śmierci Rogowskiego w początkach XIX w. wieś kupił Józef Aleksander Starża Majewski oficer wojsk polskich. Na miejscowym cmentarzu jeszcze na początku XX w. stał pomnik tego oficera zmarłego w 1854 r. Dobra szlacheckie za czasów Majewskiego obejmowały folwarki: Maliszów, Podgórze i Majewo. W XIX w. wieś zwano również Malieszew. W 1827 r. w Maliszowie stało 24 domy mieszkalne a mieszkało w nich 166 osób. W 1864 r. wieś włączono do gminy Gębarzów. Niedługo później dobra ziemskie Maliszew zostały rozparcelowane między chłopów z Maliszewa i chłopów napływowych tak zwanych kolonistów. Powstała wtedy wieś włościańska Maliszów licząca w 1885 r. 23 domy i 258 mieszkańców oraz Maliszów kolonia. Od tej pory Maliszów rozwiał się już bardzo pomyślnie i w 1921 r. we wsi było już 74 domy mieszkalne. We wsi były dwa wiatraki.

   

12. Mazowszany

 

Pierwsza wzmianka o tej miejscowości pochodzi z 1412 r. Nazwa wsi pochodzi od etnicznej nazwy Mazowszany czyli ludzi pochodzących z Mazowsza. Była to osada założona przez króla, który osadził na niej kmieci pochodzących z Mazowsza. W 1550 r. na sejmie generalnym w Piotrkowie, król Zygmunt August w zamian za kilka wsi należących do Jana Podlodowskiego dał mu Mazowszany. Król Władysław IV w 1634 r. potwierdził tą zamianę. Jednak mimo, że wieś należała do Podlodowskiego w 1564 r. gdy przeprowadzono tu lustracje dóbr królewskich. Według tego zapisu w Mazowszanach mieszkało 16 kmieci, Płacili po 12 groszy czynszu rocznie. Swoje powinności wobec właścicieli wsi oddawali w postaci kur, serów i jaj. Zobowiązani byli też oddać na rzecz króla, gdy ten przejeżdżał będzie przez Mazowszany, jedną jałówkę. We wsi znajdowała się karczma. Oprócz kmieci czyli bogatych chłopów mieszkali też w Mazowszanach ubodzy chłopi czyli zagrodnicy posiadający niewielkie areały ziemi, zagrodników było pięciu. Dumą wsi były dwa stawy. Jeden z nich znajdował się naprzeciw dworu a drugi w polach niedaleko wsi. Ten drugi staw posiadał groble. Został utworzony został na łąkach należących do sąsiedniej wsi Trablicze. Jak skrupulatnie wyliczono, Podlodowscy tworząc staw zajęli obszar łąk z którego Podkańscy właściciele Trablic zbierali po 3 wozy siana. Według umowy Podlodowskich i Podkańskich Podlodowscy mieli za to "dać odmianę". Obok wsi był "gaj pospolity" gdzie rosły dęby, sosny i brzozy. Z lasu mogli wspólnie korzystać mieszkańcy Mazowszan, Trablic i Gębarzowa. Według spisu z 1569 r. wieś Mazowssany liczyła prawie 7 łanów obszaru i była własnością Jana Podlodowskiego. W połowie XVIII w. Mazowszany należały do Benedykta Popiela stolnika różańskiego a w końcu XVIII w. do Kazimierza Popiela. Wieś należała do parafii staroradomskiej i w 1818 r. liczyła 119 osób. Mazowszany rozrastały się i w 1827 r. wieś liczyła już 18 domów mieszkalnych i 139 mieszkańcow. W 1864 r. wieś włączono do gminy Gębarzów. W czasie uwłaszczenia we wsi wytyczono 19 działek rolniczych na 76 morgach ziemi. W 1921 r. we wsi było 16 domów mieszkalnych. W okresie międzywojennym właścicielem folwarku był Władysław Lippoman, majątek liczył 167 ha obszaru.

 

 13. Młodocin Mniejszy

 

Młodocin powstał w początkach XV w. Zapiski sądowe z 1417 r. informują o wsi Mlodocin w powiecie radomskim. Niedługo później powstała druga wieś Młodocin którą nazywaną Młodocinem Większym. Jan Długosz wymienia wieś o nazwie Mlodocin MinorMlodocin Maior. W czasach Długosza w Młodocinie Mniejszym dziedzicami byli rycerze o imionach Mikołaj, Jakub i Albert herbu Ślepowron. W obydwu wsiach dziedziczyli Młodeccy, którzy przyjęli nazwisko od nazwy rodowej wsi. W 1569 r. dziedzicami wsi byli: Idzina Młodecka-wdowa, Stanisław Młodocki, Mikołaj Młodocki i Hieronim Młodecki "z bracią". W końcu XVI w. właścicielem wsi był Adam Młodecki. Z czasem Młodeccy przenieśli się w inne strony ale ich nazwisko pojawia się w ziemi sandomierskiej jeszcze w XVIII w. Kolejnymi właścicielami wsi byli Jaszowscy. Po Jaszowskich wieś trafiła w ręce Pomianowskich herbu Pomian z Rusi. Kroniki wymieniają Franciszka Pomianowskiego dziedzica Młodocina w 1678 r. i jego syna Kacpra. Po Kacprze Pomianowskim dziedziczył wieś Sebastian Pomianowski. W XVIII w. wieś należała kolejno do rodów Oraczewskich i Błażewskich a w końcu XVIII w. właścicielem wsi był Kaziemierz Gowarzewski. W 1827 r. miejscowość liczyła 11 domów i 70 mieszkańców. Dobra ziemskie Młodocin Mniejszy obejmowały folwark Młodocin Mniejszy oraz wsie Młodocin Mniejszy i Kąty. W 1864 r. Młodocin Mniejszy włączono do gminy Orońsk. W latach osiemdziesiątych osada liczyła 41 domów i 210 mieszkańców. W XIX w. właścicielem tych dóbr był ród Pigłowskich, który pozostawił okazały pomnik na cmentarzu w Kowali. Po 1866 r. nastąpiła parcelacja gruntów dworskich. Ziemia uprawiana przez chłopów została im przekazana, w Młodocinie było to 23 morgi. Reszta czyli 500 mórg stała się własnością kolonistów. W końcu lat 80. XIX w. we wsi stało 41 domów mieszkalnych a mieszkało tu 210 osób. Wieś należała do gminy Orońsk. W 1921 r. Młodocin Mniejszy liczył 48 domów mieszkalnych.

 

Młodocin Mniejszy – Kąty

 

Osada o nazwie Kąty wchodziła w skład dóbr szlacheckich Młodocin Mniejszy. Był to folwark, który w 1866 r. uległ parcelacji. W Kątach wytyczono 4 działki, na 34 morgach gruntu. Według spisu z 1921 r. było tu 6 domów.

 

14. Parznice

 

Parznice powstały na początku XV w. Pierwszą pisaną wzmiankę o tej wsi zapisano w księgach sądowych sandomierskich pod datą 1411. Nazwę zapisywano wtedy jako Parznica. Kolejna wzmianka pochodzi z lat 1470-1480. Jan Długosz wspomina o wielu właścicielach wsi z których tylko niektórzy posiadali własnych kmieci i zagrodników. Nazwa wsi pochodzi albo od słowa "para" czyli opar, wyziew albo od słowa "par" oznaczającego odłóg zaorany pod zboże ozime. W 1508 r. właścicielem największej części wsi był Mikołaj Krogulecki ale zapewne już wtedy we wsi mieszkało więcej szlachciców ponieważ spis podatkowy z 1569 r. wyróżnia już 9 właścicieli wsi. Część rycerzy mająca ziemie w Parznicach przyjęła nazwisko Parzniccy. Parznice są ciekawą osadą ponieważ są jedyną wsią w okolicy, która była typowym zaściankiem szlacheckim. Od najdawniejszych czasów wieś zamieszkiwał znaczny odsetek szlachty. Szlachcice z Parznic nie różnili się często statusem materialnym od chłopów z Parznic. Mieli tu swoje dwory a dwór ubogiej szlachty różnił się od chaty chłopskiej tym, że miał ganek. Ubogi szlachcic często sam uprawiał swoją ziemię ale czuł się szlachetnie urodzonym, miał prawo nosić szable u boku i głosować na sejmikach a nawet na elekcjach królewskich. Teoretycznie mógł być nawet wybrany na króla. Spis podatkowy z 1569 r. informuje o następujących właścicielach wsi: Jan Modrzewski, Joachim Piotrowski, Stanisław Kieszkowski, Dorota Słupikowa, Mikołaj Smagowski, Jan Bodz razem z niejaką Frynkową, Jawdiga Parznicka, Sebastian Krogulecki i Kochanowska. Każdy z właścicieli posiadał tylko pół łana oprócz Sebastiana Korguleckiego który posiadał jeden łan ziemi. Trudno prześledzić koleje zmian włąsności ziemskiej w Parznicach przy takiej ilości osiadłej szlachty. Spis podatkowy z 1789 r. informuje, że wieś nadal była podzielona między różnych szlachciców. Spis ten wymienia następujących właścicieli ziemi w Parznicach. Dominik Brodowski, Ignacy i Wojciech Trepkowie, Marcin Zawisza (sukcesor Paprockiego), Wojciech Szemrawski, Ludwik Szemrawski, Sebastian Łekawski, Józef Szaniawski, Ignacy Trębka (dziedzicący część wsi zwaną Tuszewszczyzna), Józef Tuszewski, Ksawewry Szaniawski oraz część należącą do Żbrożków uprawianą przez Kamińskich. Wielu z tych szlachciców miała tak małe poletka, że nawet nie płaciła podatków. W Parznicach stało więc wiele dworów szlacheckich ale że były to dwory drewniane i niezbyt okazałe to nie dotrwaly do naszych czasów. W XIX w. głównymi właścicielami wsi pozostały rody Szaniawskich, Szemrawskich, Radzymińskich i Słupińskich. Na cmentarzu w Kowali jeszcze na początku XX w. można było znaleźć pomnik jednego z wymienionych wyżej właścicieli części wsi, Ludwika Szemrawskiego zmarłego dnia 5 IX 1824 r. w. w. 97 lat. Od nazwiska rodzin dziedziczących wieś dzieliła się ona na cztery części: Parznice Słupińskich licząca w 1888 r. 14 domów i 193 mieszkańców. W tej części wsi było 345 mórg ziemi dworskiej i 109 mórg ziemi chłopskiej. W Parznicach Radzymińskich było w 1888 r. 15 domów i 108 mieszkańców. Grunty dworskie zajmowały 510 mórg. W Parznicach Szemrawskich było w tym czasie 4 domy i 22 mieszkańców. Ziemia dworska zajmowała 142 morgi ziemi a obszar chłopski tylko 6 mórg. W Parznicach Szaniawskich był w 1888 r. folwark a mieszkało w nim 10 mieszkańców. Od 1864 r. Parznice należały do gminy Gębarzów. W końcu XIX w. ziemie dworskie w Parznicach musiały zostać rozparcelowane ponieważ w początku XX w. nie spotykamy już folwarków w Parznicach. Wsie typu zaściankowego były bardzo często spotykane na Mazowszu i Podlasiu. Przykład tych wsi uczy, że wielu szlachciców w XIX i na początku XX w. przyjmowała zupełnie styl życia i obyczaje chłopów a "szlachectwo" stawało się tylko legendą rodzinną. Być może do tej pory w Parznicach mieszkają ludzie będący potomkami szlachty zaściankowej z Parznic. W 1921 r. wieś liczyła 99 domów mieszkalnych.

 

15. Romanów

 

Jeszcze w pierwszej połowie XIX w. obszar między Maliszowem, a Kowalą był pokryty rozległym lasem sięgającym Parznic. Osada Romanów powstała w drugiej połowie XIX w. na gruntach folwarcznych Maliszowa. Na tych gruntach wyznaczono działki dla tak zwanych kolonistów i powstała zupełnie nowa osada o nazwie Romanów Kolonia. Wieś włączono do gminy Gębarzew. W 1888 r. wieś liczyła 18 domów i 95 mieszkańców. Obszar Romanowa wynosił 253 morgi gruntu. W 1921 r. wieś liczyła 16 domów mieszkalnych. Już wtedy na północ od Romanowa była niewielka osada o nazwie Walentynów licząca 14 domów mieszkalnych.

   

16. Rożki

 

Początki tej miejscowości sięgają XV w. Pierwszymi właścicielami wsi byli Kossowscy z Kosowa. Oni byli też zapewne założycielami tej wsi. Nazwa wsi pochodzi od staropolskiego imienia "Rożek". Według Długosza wieś należała do Andrzeja Kossowskiego. W 1569 r. właścicielem większej części wsi był Mikołaj Roszkowski, a reszty Piotr Skarbek. Nazwę zapisywano wtedy jako Roski. Jako kolejnych właścicieli wsi wymienia się ród Trejdów. W końcu XVIII w. właścicielem wsi był Jan Rogowski. Wieś pod nazwą Roszki umieszczono w spisie podatkowym w 1789 r. W 1827 r. naliczono tu zaledwie 9 domów i 32 mieszkańców. Po 1864 r. Rożki włączono do gminy Orońsk. W 1875 r. nastąpiło uwłaszczenie, utworzono 19 gospodarstw rolnych na 148 gruntach ziemi. Pozostałe 507 mórg zajmowała nadal ziemia dworska. W 1888 r. w Rożkach było 14 domów a mieszkało we wsi 127 mieszkańców. W początkach XX w. wieś należała do Adama Kownackiego. Majątek ziemski Rożki liczył 217 ha. obszaru. Według spisu z 1921 r. wieś liczyła 23 budynki mieszkalne. W okresie międzywojennym w Rożkach był urząd pocztowy. W okresie przed II wojną światową majątek ziemski Rożki należał do Aleksandry Karczewskiej oraz do Jerzego Mariana Pikulskiego i Zofii z Karczewskich Pikulskich. Jerzy Marian Karczewski był posłem na sejm ostatniej kadencji Sejmu. W czasie wojny zaangażował się w Związku Walki Zbrojnej. W dniu 24 I 1941 r. został aresztowany przez Gestapo i wywieziony do Oświęcimia. Tam został rozstrzelany dwa miesiące później. Następnie wezwano jego żonę i oznajmiono jej wykonanie wyr. śmierci na jej mężu. Majątek Rożki został przejęty w zarząd niemiecki w ramach Liegenstaff.

 

Adamów

 

Część ziemi dworskiej w Rożkach, która na przełomie XIX i XX w. została sprzedana kolonistom, w ten sposób powstała osada o nazwie Kolonia Rożki, zwana też Adamowem. W 1921 r. naliczono tu 7 budynków.

 

17.Ruda Mała

 

Ruda Mała powstała w początkach XV w. Pierwsza wzmianka pochodzi z 1419 r. z zapisków sądowych z Sandomierza. Nazwa wsi pochodzi od słowa Ruda oznaczająca miejsce gdzie obrabiano rudy. Wieś przez lata należała do dóbr Kowala i dzieliła losy tej wsi. Właścicielami wsi byli kolejno Łodziowie, Piaseccy, Kamienieccy, Gozdzcy, Mokronowscy i Rogowscy. W XIX w. dziedziczyli tu Jasieńscy. Według opisu z początku XIX w. Ruda Mała "ma grunt i łąki dobre, staw i lasy leży w równinie przy rzeczce" W 1885 r. we wsi było 11 domów mieszkalnych i 60 mieszkańców. W 1921 r. Ruda Mała liczyła 60 budynków mieszkalnych.

   

18. Trablice

 

Pierwsza pisana wzmianka o wsi Trawlicza pochodzi z 1452 r. Za czasów Długosza wieś należała do Trawnickich herbu Brochwicz. Dziesięcinę z łanów kmiecych oddawano dziekanowi kieleckiemu. Folwark dawał dziesięcinę plebanowie w Nowym Radomiu. W spisie z 1508 r. właścicielem wsi był Jan Podkański. Po Podkańskich właścicielami wsi w XVII w. został możny ród Duninów-Wąsowiczów herbu Łabędź. Ród ten pochodził z ziemi opoczyńskiej. Według spisu z 1789 r. wieś należała do Stefana Wąsowicza. W 1818 r. wieś liczyła 136 osób a w 1827 r. 20 domów i 184 mieszkańców. W skład dóbr szlacheckich Trablice wchodziły wsie i osady: Trablice, Pelagów, Zenonów i Sołtyków. Podczas uwłaszczenia w Trablicach po 1864 r., utworzono 16 gospodarstw rolnych na 74 morgach ziemi. W okresie międzywojennym właścicielem młyna w Trablicach był M. Dutkiewicz.

 

Pelagów

 

Osada powstała na początku XIX w. Umieszczono ją na mapie Królestwa Polskiego z 1839 r. pod nazwą Pelagiów. Osada wchodziła w skład dóbr szlacheckich Trablice. W Pelagowie podczas uwłaszczenia utworzono 10 gospodarstw na 237 morgach ziemi. W 1921 r. osada liczyła 16 domów.

 

Ciborów

Osada powstała na przełomie XIX i XX w. W 1921 r. we wsi było 7 domów.

 

Rafał Bielecki
Dożynki 2015     |     Karta Dużej Rodziny     |     Przedstawiciele stowarzyszeń konsultowali program współpracy     |     Echo Kowali     |     Lider Regionu 2015     |     
  • Cmentarz w Kowali
  • E-Kowala
  • GOPS Kowala
  • Internet w Kowali
  • Kowala Bez barier
  • Mikroporady
  • Pogoda
  • Przedszkoe w Kowali
  • Publiczna Szkoła Podstawowa w Bardzicach
  • Publiczna Szkoła Podstawowa w Kowali
  • Publiczna Szkoła Podstawowa w Mazowszanach
  • Publiczna Szkoła Podstawowa w Młodocinie Mniejszym
  • Publiczne Gimnazjum Parznice
  • Stowarzyszenie Pamięć Jana Pawła II
  • Szansa
  • Wirtualny spacer
  • Wspólny trakt
  • Youtube
Urząd Gminy w Kowali,
Kowala 105A, 26-624 Kowala, pow. radomski, woj. mazowieckie
tel.: 48 610 17 60, fax: 48 610 17 22, email: kowala[at]kowala.pl, http://www.kowala.pl
NIP: 948-179-79-78
projekt i hosting: INTERmedi@  |  zarządzane przez: CMS - SPI
Niniejszy serwis internetowy stosuje pliki cookies (tzw. ciasteczka). Informacja na temat celu ich przechowywania i sposobu zarządzania znajduje się w Polityce prywatności.
Jeżeli nie wyrażasz zgody na zapisywanie informacji zawartych w plikach cookies - zmień ustawienia swojej przeglądarki.
x